Mustard

Mustard

રાઇ (Mustard) એક અગત્યનો શિયાળુ પાક છે. આવો આપણે રાઇની વૈજ્ઞાનિક ખેતી કેવી રીતે કરવી એ જાણીએ.

સુધારેલ જાતોની પસંદગી

ગુજરાત કૃષિ યુનિવર્સિટી દ્વારા રાઈની વરૂણા, ગુજરાત રાઈ-૧, ગુજરાત રાઈ-ર, ગુજરાત રાઈ-૩ અને ગુજરાત રાઈ દાંતીવાડા-૪ જેવી જાતો વિકસાવવામાં આવેલ છે. રાઈની બિનપિયત પાક તરીકે અથવા જયાં ઓછા પિયતની સગવડ હોય ત્યાં ગુજરાત રાઈ-૧ ની પસંદગી કરવી, કારણ કે આ જાતને ઓછા પિયતની જરૂરિયાત રહેતી હોય અને વહેલી પાકતી જાત છે. ગુજરાત રાઈ દાંતીવાડા-૪ ગુજરાત રાઈ-૩ કરતાં ૧૫ થી ૧૭ ટકા વધુ ઉત્પાદન આપતી નવી જાત છે, જયારે નવીન વિકસાવેલ ગુજરાત રાઈ૪ જાતનું ઉત્પાદન ગુજરાત રાઈ-૩ કરતાં ૧૧.૧% જેટલું વધુ ધરાવે છે.

જ્મીનની પસંદગી અને તૈયારી

રાઈ પાકને રેતાળ ગોરાળુ અને મધ્યમ કાળી જમીન વધુ અનુકૂળ આવે છે. ભારે અને ઓછા નિતારવાળી જમીન રાઈના પાકને માફક આવતી નથી. વધુ સેન્દ્રિય પદાર્થ ધરાવતી અને સારા નિતારવાળી જમીન આ પાકના વાવેતર માટે વધુ અનુકૂળ આવે છે. મધ્યમ ક્ષારવાળી જમીનમાં પણ આ પાક સારી રીતે લઈ શકાય છે.

MUSTARD - farming, uses and health benefits - MyKnowledgeBase.in

સામન્ય રીતે રાઈના પાકનું બિનપિયત અથવા પિયત પાક તરીકે વાવેતર કરવામાં આવે છે. જ્યારે રાઈના પાકનું બિનપિયત પાક તરીકે વાવેતર કરવાનું હોય ત્યારે ચોમાસુ ઋતુમાં ખેતર પડતર રાખી અવાર-નવાર જમીનના પ્રકાર પ્રમાણે વરાપ થયેથી હળ અને કરબડી વડે ખેડ કરી, સમાર મારી જમીનમાં વધુ ભેજ સંગ્રહ થાય તેવા પ્રયત્નો કરવા જોઈએ અને પુરતા ભેજમાં દાણા પડે તે રીતે યોગ્ય સમયે વાવણી કરવી.

પિયત રાઈની ખેતી માટે અગાઉ દર્શાવેલ પાક પદ્ધતિ પ્રમાણે ચોમાસું પાક લઈ લીધા પછી જમીનમાં અગાઉના પાકના જડિયા મૂળિયા વગેરે દૂર કરી વાવણી પહેલા ઓરવણ આપીને વરાપ થયે જમીનના પ્રકાર પ્રમાણે કરબની ખેડ કરી, સમાર મારી, જમીન સમતળ કરવી. સારા સ્કૂરણ માટે જમીન ભરભરી બનાવવી ખાસ જરૂરી છે.

વાવણીનો યોગ્ય સમય

સામાન્ય રીતે રાઈની વાવણીનો ઉત્તમ સમય ઓકટોબર માસની ૧૫ થી રપ મી તારીખ ગણી શકાય. પરંતુ આ સમય દરમ્યાન દિવસનું ગરમીનું પ્રમાણ ઓછું હોય તે જોવું ખાસ જરૂરી છે. ઉપરોક્ત બતાવેલ સમયગાળા કરતા વહેલી વાવણી કરવાથી ગરમીને કારણે ખાણ પડવાથી હેટકર દીઠ જરૂરી છોડની સંખ્યા જાળવી શકાતી નથી અને સદર ગાળાથી મોડી વાવણી કરવાથી રોગ અને જીવાતનો ઉપદ્રવ વધે છે. જેના પરિણામે ઉત્પાદન ઓછું મળે છે.

વાવણી અંતર, બિયારણનું પ્રમાણ અને બીજ માવજત

બે ચાસ વચ્ચે ૪૫ સે. મી.નું અંતર અને બે છોડ વચ્ચે ૧૦ થી ૧૫ સે.મી.નું અંતર રાખી બીજ ૨ થી ૩ સે.મી.ની ઊંડાઈએ પડે તે રીતે દંતાળની મદદથી વાવણી કરવી. આ માટે હેકટરે ૩.૫ થી ૫.૦ કિલો બિયારણની જરૂરિયાત રહે છે. સામાન્ય રીતે રાઈનું વાવેતર ઉત્તર દક્ષિણ દિશામાં કરવાથી વધુ ઉત્પાદન મળતું હોય છે. આ ઉપરાંત મિક્ષ પાક તરીકે રાઈ સાથે રજકાનું બીજ ઉત્પાદન મિશ્ર પાક લઈ શકાય છે જેમાં રાઈનું ૩.૫ કિલો બીજ + રજકાનું પ કિલો બીજ મિશ્ર કરી ચાસમાં વાવણી કરવી અથવા રાઈને પ્રથમ પિયત આપતી વખતે હેકટર દીઠ પ કિલો રજકાનું બીજ રાઈના ઊભા પાકમાં પૂંખીને વાવવું. રાઈની કાપણી પછી રજકાની (લીલુ ઘાસ) કાપણી કરી હેકટર દીઠ ર૦ કિલો નાઈટ્રોજન આપી પિયત આપવું અને બીજ ઉત્પાદન માટે છોડી દેવા. આ પદ્ધતિથી રાઈના પછી ઉનાળુ બાજરીનો પાક લેવા કરતાં હેકટર દીઠ આર્થિક વળતર વધુ મળે છે અને પાણીનો બચાવ પણ થાય છે.

ખાતરનું પ્રમાણ

બિનપિયત પાક લેવાનો થાય તો ચોમાસુ શરૂ થતાં પહેલા જયારે પિયત પાક માટે ખેડ કાર્યો શરૂ કરતા પહેલા ૧૦ થી ૧ર ગાડાં છાણિયું ખાતર અથવા વર્મિકમ્પોસ્ટ ૩ થી ૪ ટન/હે. મુજબ આપી. ખેડ કરવી જેથી સેન્દ્રિય ખાતર જમીનમાં ભળી જશે.

રાઈના પાકને ખાતર તરીકે વાવેતર વખતે પાયમાં હેકટર દીઠ પર કિલો નાઈટ્રોજન અને પ૦ કિલો ફોસ્ફરસ તત્વ આપવા માટે ૧૨૫ કિલો એમોનિયમ સ૯ફેટ અથવા પ૪ કિલો યુરિયા અને ૩૧૩ કિલો સિંગલ સુપર ફોસ્ફોટ (અથવા ૧૦૮ કિલો ડી.એ.પી. ૧ર કિલો યુરિયા અથવા રપ કિલો એમોનિયમ સલ્ફટ)નો ઉપયોગ કરવો.

પૂર્તિ ખાતર માટે રપ કિલો નાઈટ્રોજન પાક જ્યારે ફૂલદાંડી અસ્થાએ હોય ત્યારે એટલે કે અંદાજે વાવણી પછી ૩૫ થી ૪૦ દિવસે આપવો. આ સમયે જમીનમાં પુરતો ભેજ હોવો જરૂરી છે. આ માટે પ૪ કિલો યુરિયા અથવા ૧૨૫ કિલો એમોનિયમ સલ્ફટનો ઉપયોગ કરવો.

જમીનમાં ગંધકની ઉણપ હોય તે હેકટર દીઠ ૨૫૦ કિલો ગ્રામ પ્રમાણે ચિરોડી (જીપસમ)ના રૂપમાં વાવણી સમયે આપવો અથવા ૪૦ કિલો ગંધક તત્ત્વ આપવું અને રાસાયણિક ખાતરોમાં સિંગલ સુપર ફોસફેટ પસંદ કરવું. લોહ અને જસતની ઉણપવાળી જમીનમાં હેકટર દીઠ ૧૫ કિલો ફેરસ સલ્ફટ અને ૮ કિલો ઝિંક સલ્ફટ જમીનમાં વાવણી સમયે આપવો. ગુવાર, મગરાઈ, બાજરી (ઉનાળુ) પાક પદ્ધતિમાં રાઈ પાકને હેકટરે ૭૫ કિલો નાઈટ્રોજન અને પ૦ કિલો ફોસ્ફરસ આપવો.

આાંતરખેડ અને નીંદામણ

સામાન્ય રીતે રાઈની બિનપિયત ખેતી પદ્ધતિમાં એકાદ આંતરખેડ તેમજ નીંદામણની જરૂર પડે છે. જ્યારે પિયત પાકમાં વાવણી બાદ ર૦ થી રપ દિવસે પાકની હરોળમાં બે છોડ વચ્ચે ૧૦ થી ૧૫ સે. મી.નું અંતર રહે તે રીતે પારવણી કરવી ત્યારબાદ જ પ્રથમ પિયત આપવું જોઈએ. પાક ર૦ સે.મી. ઊંચાઈનો થાય ત્યાર પછી જરૂરિયાત પ્રમાણે આંતરખેડ કરી હાથથી નીંદામણ કરવું. જો પારવવાની ક્રિયા મોડી કરવામાં આવે તો પાકની વૃદ્ધિ પર ખરાબ અસર થાય છે અને પાકનું ઉત્પાદન ઘટે છે. શરૂઆતની અવસ્થામાં આા પાકને નીંદણ મુક્ત રાખવા માટે રાસાયણિક નીંદણ નિયંત્રણ માટે ૦.૫ કિલો સક્રિય તત્વ પેન્ડિમીથાલિન (સ્ટોમ૫) પ્રતિ હેકટરે ૪૦૦ લિટર લઈને વાવણી બાદ પરંતુ પાક અને નીંદણના સ્કૂરણ પહેલા છટકાવ કરવો. ૧૨ થી ૧૫ દિવસના ગાળે આપવા. પિયત આપવાના સમયે જો હવામાન વાદળવાળુ હોય તો પિયત થોડું થોડું આપવું કારણ કે આ વખતે પિયત આપવાથી મોલોમશી અને સફેદ ગેરૂનો ઉપદ્ધવ વધે છે. જો મર્યાદિત પિયત પાણીની સુવિધા હોય ત્યારે પાકની પિયતની કટોકટીની અવસ્થાએ પિયત આપવું.

  • આતંરગાંઠ વિકાસનો સમય (૩૦ થી ૩૫ દિવસે)
  • ફૂલ આવવા (૪૫ થી પ૦ દિવસે)
  • શીંગોમાં દાણોના વિકાસ થવો (૭૦ થી ૭૫ દિવસે)

પાકની ફેરબદલી

સંશોધનના પરિણામોના આધારે જાણી શકાયું છે કે વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારોમાં ગુવાર-રાઈ અને તલ-રાઈની અને દક્ષિણ સૌરાષ્ટ્રના વિસ્તારામાં જયાં પિયતની વ્યવસ્થા હોય ત્યાં મગફળી (ચોમાસુ), રાઈ (શિયાળું) અને મગફળી (ઉનાળુ)ની વ્યવસ્થાપન વધુ લાભદાયી છે.

પાક સંરક્ષણ

કીટકો

  • મોલો મશી/રંગીન ચૂસિયા : આ જીવાતને કાબૂમાં લેવા રાઈનું વાવેતર ભલામણ મુજબ સમયસર કરવું. જીવાત ક્ષમ્ય માત્રા વટાવે ત્યારે કોઈપણ એક શોષક પ્રકારની જંતુનાશક દવા ૧૦ લિટર પાણીમાં ભેળવી જરૂરિયાત મુજબ છટકાવ કરવો. ફોસ્ફોમીડોન (ડીમક્રોન-૪ મિ.લિ.) અથવા ડાયમીથોએટ (રોગર ૧૦ મિ.લિ.) અને જરૂરિયાત જણાય તો બીજો છટકાવ ૧૦ થી ૧ર દિવસે કરવો. મિથાઈલ પેરાથિયોન ર% (ફોલીડોલ અથવા ક્વિનાલફોસ (ઈકાલક્ષ) પાઉડર પ્રતિ હકેટરે રપ કિલો પ્રમાણે છટકાવ કરવો.

રોગો

  • સફેદ ગેરૂ : આ રોગના નિયંત્રણ માટે પાકનું સમયસર વાવેતર કરવું. અગમચેતીના પગલા તરીકે આા પાક ૩૫ થી ૪૦ દિવસનો થાય ત્યારે મેનકોઝેબ દવા ૦.૨ ટકા (૨૦ ગ્રામ ૧૦ લિટર પાણીમાં પ્રવાહી મિશ્રણ બનાવી આપવી) છાંટવાથી ફાયદો થાય છે.
  • ભૂકી છારો : આ રોગના નિયંત્રણ માટે પાકમાં રોગ આવવાની શરૂઆત થાય ત્યારે ૩૦૦ મેશ ગંધકનો હેકટર દીઠ ૨૦ કિલો પ્રમાણે છટકાવ કરવો અને બીજો છટકાવ ૧૫ દિવસના અંતરે કરવો. આ રોગને અસરકારક રીતે અટકાવવા વેટેબલ સલ્ફર ૦.૨ ટકા (રપ ગ્રામ દવા, ૧૦ લિટર પાણીમાં ભેળવી) અથવા ડીનો કેપ ૦.૦૨૫ ટકા (પ મિ.લિ. ૧૦ લિટર પાણીમાં ભેળવી)ના કુલ ત્રણ છટકાવ કરી શકાય છે.

કાપણી અને સંગ્રહ

મુખ્ય ડાળીની શીંગોનું પીળુ પડવું, છોડના નીચેના પાનનું સુકાવું અને ખરવું વગેરે બાબતો કાપણી કરવાનો સમય સૂચવે છે. સામાન્ય રીતે રાઈના પાકની કાપણી સવારમાં કરવી જોઈએ. બપોર પછી કાપવામાં આવે તો સીંગો ફાટી જઈ દાણા ખરી પડે છે. કાપણી કરી પાકને જે તરત જ ખળામાં લાવી વ્યવસ્થિત ગોઠવી અથવા ખેતરમાં રાખી ૮ થી ૧૦ દિવસ સુધી સુકાવ્યા બાદ ટ્રેકટર ફેરવી પગર તૈયાર કરી દાણા છૂટા પાડી ઉપણીને દાણા તૈયાર કરવા. દાણામાં ૮-૧૨ ટકા જેટલો ભેજ રહે તેવી રીતે તડકે સૂકવીને યોગ્ય રીતે કોથળા ભરીને સંગ્રહ કરવો. આમ ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે રાઈની ખેતી સમજપૂર્વક કરવામાં આવે તો ખેડૂતો રાઈનું ધાર્યું ઉત્પાદન મેળવી શકે.

Mustard is an important winter crop. Let us know how to do scientific cultivation of Rhine.

Selection of improved varieties
Varieties like Mustard Varuna, Gujarat Rai-1, Gujarat Rai-2, Gujarat Rai-2 and Gujarat Rai Dantiwada-2 have been developed by Gujarat Krishi University. Gujarat Rye-1 should be selected as a non-irrigated crop of mustard or where there is less irrigation facility, as this variety needs less irrigation and is an early maturing variety. Gujarat rye Dantiwada-2 is a new variety producing 15 to 18% more than Gujarat rye-2, while the newly developed Gujarat rye variety is producing 11.1% more than Gujarat rye-2.

Land selection and preparation
Sandy loam and medium black soils are more suitable for rye crop. Heavy and low drainage soils do not suit the mustard crop. Soils with more organic matter and better drainage are more suitable for planting this crop. This crop can be grown well even in moderately saline soils.

Mustard is generally grown as a non-irrigated or irrigated crop. When the mustard crop is to be planted as a non-irrigated crop, the field should be plowed during the monsoon season and plowed with plow and cultivator as per the type of soil from time to time, efforts should be made to store more moisture in the soil and at the right time. To sow.

For irrigated mustard cultivation, after taking the monsoon crop as per the earlier mentioned cropping pattern, remove the weeds and roots of the previous crop in the soil and give a cover before sowing. It is especially important to make the soil fertile.

Proper time of sowing
Generally, the best time for sowing mustard is from 18th to 20th of October. But it is especially important to see that the heat of the day is low during this time. Sowing earlier than the period shown above does not maintain the required number of plants per hectare due to heat loss and late sowing from the above period increases the incidence of diseases and pests. Resulting in lower production.

Sowing distance, seed rate and seed grooming
6 cm between two furrows. Sowing with the help of toothpick in such a way that the seed falls at a depth of 5 to 6 cm keeping a distance of 10 to 15 cm between the two plants. For this, 2.5 to 5.0 kg of seed is required per hectare. Generally, mustard cultivation in the north-south direction yields more. In addition, as a mixed crop, rye seed production with rye can be taken as a mixed crop in which 2.5 kg of rye seed + 5 kg of rye seed is mixed and sown in chas or 5 kg of rye seed per hectare at the time of first irrigation of rye. After mustard harvest, prune (green grass) is harvested and 20 kg nitrogen per hectare is given for irrigation and left for seed production. This method gives more economic return per hectare than summer millet crop after mustard and also saves water.

Fertilizer ratio
In case of non-irrigated crop, before the onset of monsoon, while for irrigated crop, 10 to 12 carts of manure or vermicompost 3 to 4 tons / ha. Give accordingly. Tillage so that organic manure mixes with the soil.

When applying mustard crop as fertilizer, apply 18 kg of Ammonium Sulfate or 56 kg of Urea and 316 kg of Single Super Phosphate (or 105 kg of DAP, 12 kg of Urea or Rup kg of Ammonium) to give nitrogen and 50 kg of Phosphorus per hectare at the base. Sulphate).

For complete fertilizer, apply Rup kg nitrogen crop when the inflorescence is in stage i.e. approximately 8 to 20 days after sowing. The soil needs to have enough moisture at this time. For this use 56 kg urea or 18 kg ammonium sulphate.

If there is a deficiency of sulfur in the soil, apply at the time of sowing in the form of chirodi (gypsum) at the rate of 50 kg per hectare or give 20 kg of sulfur and select single superphosphate in chemical fertilizers. Apply 15 kg ferrous sulphate and 3 kg zinc sulphate per hectare in iron and zinc deficient soils at the time of sowing. In guar, magrai, bajri (summer) cropping system rye crop should be given 3 kg nitrogen and 50 kg phosphorus per hectare.

Intercropping and weeding
In general, non-irrigated cultivation of mustard requires intercropping as well as weeding. On the 20th to 20th day after sowing in irrigated crop, 10 to 12 cm between two plants in the crop row. The first irrigation should be given only after transplanting in a distance of m. Crop 20 cm. After height, intercropping as required and weeding by hand. If transplanting is delayed, crop growth is adversely affected and crop yields are reduced. To keep the crop weed free at the initial stage, for chemical weed control, apply 0.5 kg of active ingredient pendimethalin (Stom 2) at the rate of 200 liters per hectare after sowing but before crop and weed germination. To be given in 15 to 18 days. If the weather is cloudy at the time of watering, give a little watering as this time watering increases the yield of molomshi and white ocher. Crop irrigation in case of crop irrigation crisis if limited irrigation water facility is available.

Interstitial development time (20 to 3 days)
Flowering (4 to 50 days)
Growth of grains in pods (20 to 5 days)
Crop rotation
Based on the results of the research, it has been found that in order to get higher production in areas of North Gujarat like Guar-Rai and Tal-Rai and in areas of South Saurashtra where irrigation is available.